Κωνσταντίνος Τσουκαλάς,Η ελληνική κοινωνία μπροστά στην ευρωπαϊκή διγλωσσία

 Πηγή: Ενθέματα 

& Αυγή, 12-2-2012, σελ. 32-33.

Με την ξαφνική μετάβαση προς το άγνωστο, όλα εμφανίζονται απειλητικά και ανοίκεια. Από τη στιγμή που φοβόμαστε ένα μέλλον που δεν μπορούμε καν να φανταστούμε, είμαστε υποχρεωμένοι να αναστοχαστούμε για ένα παρόν που κλυδωνίζεται και ένα παρελθόν που δεν ήταν εκείνο που κάποτε πιστεύαμε. Έτσι, η κρίση βιώνεται πάντα και ως κρίση σημασιών, αξιών, κοσμοπαραστάσεων και βεβαιοτήτων. Και γι’ αυτόν ίσως τον λόγο τείνουμε να σκεφτόμαστε την έξοδο απ’ αυτήν με όρους αποφαντικούς. Για να μη βυθιστούμε στα τενάγη της αμφιβολίας, τείνουμε να εξορκίζουμε την αβεβαιότητα προσφεύγοντας σε επιτακτικές εντολές. Όπως ο Μωυσής που καλούσε τους πιστούς στην άκριτη υποταγή και τη μετάνοια, έτσι και οι σύγχρονοι προφήτες ομιλούν την γλώσσα ενός ονομαστού Κυρίου. Αλλάξτε, εκσυγχρονισθείτε, αρθείτε στο «ύψος των περιστάσεων», συμμορφωθείτε, «ανασκουμπωθείτε» και, επιτέλους, δουλέψτε. (Μια εντολή, ειρήσθω εν παρόδω που αρμόζει απολύτως όταν απευθύνεται συλλήβδην σε μια χώρα όπου ένας στους τέσσερις είναι άνεργος και όπου οι μέσοι όροι ώρας εργασίας είναι κατά 40% υψηλότεροι από εκείνους της Γερμανίας). Αφού ως αμαρτωλοί και κλέφτες είσθε συλλήβδην υπεύθυνοι για τα αδιέξοδά σας, πρέπει να αναλάβετε τις έωλες τύχες σας στα υπεύθυνα χέρια σας.

Από τον Αλέξη Ζορμπά στον καλβινιστή σουμπετεριανό επιχειρηματία

Έτσι, η εποχή της ατιμώρητης συλλογικής αυταπάτης έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Ο χαμένος παράδεισος των «οκνηρών και διεφθαρμένων χαραμοφάηδων» οφείλει να μεταμορφωθεί σε μια χώρα ενάρετων πολιτών. Νέα πρόσωπα, νέα προσωπεία και νέοι υποβολείς καλούνται λοιπόν να ανέλθουν στη σκηνή. Θα πρέπει να εκκολαφτούν νέα αρχέτυπα, εξίσου μυθικά με εκείνα που πρέπει να εγκαταλειφτούν οριστικά. Exit ο ανορθολογικός νεορθόδοξος Αλέξης Ζορμπάς, exit οι αυτάρεσκοι κάπηλοι του εξαίσιου παρελθόντος, enter ο βουβός και πειθαρχημένος ζευγάς, enter ο ανεπιφύλακτος μεταρρυθμιστής, enter ο ορθολογιστής καλβινιστής σουμπετεριανός επιχειρηματίας. Είτε ως μεταβατικό είτε ως μόνιμο, το αναγκαίο «θεραπευτικό σοκ» δεν μπορεί λοιπόν να είναι απλώς οικονομικό.
Είναι επίσης πολιτιστικό, ιδεολογικό, κοσμοθεωρητικό και καθαρτικό. Γονυπετής ενώπιον των εταίρων και πιστωτών της και των απανταχού χαιρέκακων θεατών, η χώρα και μαζί της σύσσωμοι οι άτυχοι πολίτες της πρέπει να ζητήσουν κατανόηση και επιείκεια, επιδεικνύοντας έμπρακτη μετάνοια για ό,τι «ήταν» και για όλα εκείνα για τα οποία όλοι θεωρούσαν ως κεκτημένα και για τα οποία ορισμένοι απ’ αυτούς μπορούσαν ακόμα και να επαίρονται.
Θα πρέπει λοιπόν να μεθοδεύσουμε τη συλλογική ηθική μας ανάσταση. Τα κριτήρια όμως αυτής της ανάστασης δεν είναι έλλογα. Παραμένουν και πρέπει να παραμείνουν ανονόμαστα. Ελάχιστοι επισημαίνουν ότι στον νέο αναδυόμενο κόσμο, και την ίδια στιγμή που οφείλουν να καταξιώνονται απερίφραστα οι ανάλγητες «ορθολογικές μεγαλοϊδιοτέλειες» των κεφαλαιούχων και των «αγορών», οφείλουν επίσης να απαξιώνονται, και μάλιστα με ακόμα μεγαλύτερη έμφαση, οι «ευτελείς ανορθολογικές μικροϊδιοτέλειες» εκείνων που δεν επιδιώκουν παρά την επιβίωσή τους. Δεν είναι περίεργο. Όπως ακριβώς συμβαίνει με την εκμετάλλευση, την εξαπάτηση και την κλοπή, έτσι και η αναλγησία μπορεί να εμφανίζεται αξιοκατάκριτη μόνο στις μικροκλίμακες. Κανείς όμως δεν επιτρέπεται πλέον να προβληματίζεται. Η πίστη μας στις άνωθεν προερχόμενες ορθόδοξες ετυμηγορίες δεν επιτρέπεται πια να κλονίζεται μέσα από ξεπερασμένες λογικές επιχειρηματολογίες.

Το ελληνικό «μικρομεσαίο θαύμα»

Δεν προτίθεμαι βέβαια να φιλοσοφήσω. Το ζήτημα τίθεται μόνον επειδή μέχρι πρόσφατα το συλλογικό υποκείμενο που ονομάζαμε Ελλάδα φαινόταν να μπορεί να αντιπαρέρχεται τις δοκιμές συνταγές, συνδυάζοντας «επιλεκτικά» τα καλά όλων των νοητών κόσμων δίχως να παγιδεύεται στα κακά τους. Πράγματι, είναι χαρακτηριστικό πως για μια σειρά από λόγους στους οποίους είναι αδύνατον να υπεισέλθω, η χώρα φαίνονταν να μπορεί να προωθεί την υλική της ευζωία δίχως να εμφανίζει πολλά από τα πιο κραυγαλέα αρνητικά συμπτώματα των ανεπτυγμένων δυτικών κοινωνικών. Ενώ για πολλές δεκαετίες οι ρυθμοί αύξησης της ιδιωτικής κατανάλωσης ήταν οι υψηλότεροι ανάμεσα σε όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ, τα ποσοστά της εγκληματικότητας, των εξαρτημένων από ναρκωτικά, των ψυχικών νόσων, των εγκλεισμών, των καταθλίψεων, των αυτοκτονιών και των παραβατικών ενεργειών παρέμεναν θεαματικά χαμηλά. Ίσως λοιπόν μοιραία, οι εύπιστοι και αυτάρεσκοι Έλληνες άρχισαν να πιστεύουν και πάλι στο δαιμόνιο της «περιούσιας» φυλής. Η φαινόμενη πρόσβαση στη γη της καπιταλιστικής επαγγελίας εμφανίζονταν εφικτή δίχως την εξάλειψη των αμοιβαιοτήτων που συνοδεύουν τις παραδοσιακές δομές και πρακτικές. Αυτό ακριβώς ήταν το υλικό, οικονομικό και ιδεολογικό υπόβαθρο του νεοελληνικού «μικρομεσαίου θαύματος».
Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι ο κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας εμφανίζει εντελώς ιδιαίτερα, ίσως και μοναδικά χαρακτηριστικά. Ακολουθώντας παλιότερα χνάρια, αλλά σε εντελώς διαφορετικές πλέον συνθήκες, οι περισσότεροι Έλληνες εξακολουθούν να επιζούν ως ανεξάρτητοι μικροεπαγγελματίες, μικρέμποροι, μικροεπιτηδευματίες και μικροπαραγωγοί. Ακόμα και στην αρχή του 21ου αιώνα, οπότε και ήταν ήδη φανερό πως το σύστημα είχε αγγίξει τα ακραία του όρια, οι αυτοαπασχολούμενοι ξεπερνούσαν το 40% του ενεργού πληθυσμού, ενώ οι μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα δεν ήσαν παραπάνω από 35%, ποσοστό θεαματικά μικρό σε σύγκριση με τις ανεπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες, όπου οι μισθωτοί φθάνουν ή ξεπερνούν το 90%, ακόμα και το 95% του ενεργού πληθυσμού. Αν μάλιστα λάβουμε υπ’ όψιν πως οι περισσότεροι ανάμεσά τους εργάζονταν σε μικρές ή νανώδεις οικογενειακές επιχειρήσεις, η απόκλιση εμφανίζεται θεαματική.
Απομένουν βέβαια τα κατεξοχήν αποδιοπομπαία 25% περίπου του πληθυσμού που απασχολούνται στον υπερδιογκωμένο, υποτίθεται, δημόσιο τομέα. Πρόκειται όμως για έναν ακόμα μύθο, αν σκεφτούμε πως το ποσοστό αυτό είναι μικρότερο από τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, όπως, αντίστοιχα, εξίσου μικρό είναι και το ποσοστό του ΑΕΠ που ελέγχεται ευθέως από το κράτος. Η ιδιότυπη δυσλειτουργία της δημόσιας απασχόλησης στην Ελλάδα δεν οφείλεται στη μεγάλη της έκταση, αλλά στη σύνθεση και λειτουργία της, καθώς και στον τρόπο με τον οποίο αρθρώνεται με τις «άλλες» εξωκρατικές μορφές εξαρτημένης εργασίας. Πράγματι, όταν ο ιδιωτικός τομέας παραμένει καχεκτικός, όταν η κοινωνία προσφέρει ελάχιστες «άλλες» ευκαιρίες μισθωτής απασχόλησης, όταν δηλαδή η εμβέλεια, άρα και η έλξη της ιδιωτικής αγοράς εργασίας παραμένουν περιορισμένες σε σύγκριση με την αύρα που περιβάλλει τις διαδικασίες του διορισμού στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, είναι λογικό η δημοσιοϋπαλληλία να επιβάλλει τη συχνά αντιπαραγωγική συστημική λογική της σε ολόκληρο το σύστημα της εξαρτημένης εργασίας. Και αυτό, προφανώς, δεν συμβαίνει μόνο στην Ελλάδα. Το γεγονός ότι η αγορά της εργασίας στην αναπτυσσόμενη ελληνική κοινωνία παρέμενε καθημαγμένη σε αντιπαραγωγικά και εν πολλοίς προκαπιταλιστικά πρότυπα αποκτά την ιδιαίτερη ιδεολογική και κοινωνική του σημασία μόνο σε συνάρτηση με το γεγονός ότι η επιλεκτική κρατική απασχόληση ήταν πιο ελκυστική από την ακόμα ισχνότερη ιδιωτική. Είναι λοιπόν φανερό ότι η –συχνή τον τελευταίο καιρό– αναφορά σε «σοβιετικού τύπου πρότυπα» δεν είναι μόνον κωμική και αθεμελίωτη, αλλά και υποβολιμαία. Ακόμα και ως κρατικοδίαιτοι, οι Έλληνες παρέμεναν φαντασιακά πολυπράγμονες και προοπτικά ανεξάρτητοι μικρομεσαίοι.
Η ιδιαιτερότητα αυτή της ελληνικής κοινωνίας σφράγισε τις κυρίαρχες μορφές κοινωνικής κινητικότητας, και μαζί με αυτές τις ιδεολογικές και φαντασιακές σταθερές που στηρίζονται επάνω τους. Με δεδομένη τη συνεχιζόμενη ισχνότητα του ιδιωτικού τομέα, η πλειονότητα του πληθυσμού οργανώνει κατ’ ανάγκην την επιβιωτική στρατηγική της μέσα από έναν ευέλικτο συνδυασμό των προφανών και διαθέσιμων διεξόδων, αλλά και των απομακρυσμένων η και εξεζητημένων προοπτικών. Και, στο πλαίσιο αυτό, οι ανεξάρτητες και αυτοσχέδιες δραστηριότητες και οι προσδοκίες πρόσβασης στη δημόσια απασχόληση δεν εμφανίζονται ως διαζευκτικές επιλογές, αλλά ως αθροιστικές και συμπληρωματικές στρατηγικές. Εδώ ακριβώς εμφανίζεται η καίρια λειτουργική και ιδεολογική σημασία του θεμελιώδους θεσμού της πυρηνικής οικογενείας (και συχνά της ευρύτερης οικογενείας). Ως «οιονεί επιχείρηση» οργανώνεται σαν πάγιο δίκτυο που αναλαμβάνει τον κεντρικό ρόλο του ορθολογικού προγραμματισμού ενός κοινού μέλλοντος, που πρέπει να πατάει σε όσο το δυνατόν περισσότερες βάρκες. Η συλλογική μνήμη της πρόσφατης ανέχειας είναι πάντα ζωντανή.

Εσεις;;;;;;;;;;;;;;;

- Τρέφετε ελπίδες;
- Εσείς το μπορείτε;

ΚΩΣΤΑΣ Ε. ΜΠΕΗΣ

Ή

ταν μια ενσυνείδητη επιλογή μου: Ν’  αφήσω πρώτα να καταλαγιάσει ο ορυμαγδός, κι ύστερα ν’ ανοίξω την καρδιά μου, ν’ αναφερθεί σε διήγηση που, προ ετών, είχα ακούσει σε φιλική συντροφιά απο πρώτο χέρι.
Ο αφηγητής, πρώην υπουργός πολιτισμού, είχε ήδη εγκαταλείψει την Πολιτική, ύστερα απο τραυματική επίσκεψη στον «πρόεδρο», με την παρουσία συναδέλφου του, ευφήμως γνωστής ευγενικής κυρίας της ελληνικής Σκηνής. 
Κάποια στιγμή, οι ανάγκες του διαλόγου είχαν παρακινήσει τον οικοδεσπότη να σηκωθεί και ν’ ανοίξει το ντουλάπι, πίσω απο το κάθισμα του γραφείου του, οπότε έπεσαν στο πάτωμα χοντρές δεσμίδες χαρτονομισμάτων.
Εκείνος, απτόητος, κάγχασε: «Τα τούβλα! Τα τούβλα κατρακύλησαν…» 

Γιατί  το αναφέρω τώρα;

Επειδή, εξ αιτίας της ουσιαστικής πτώχευσης της Ελλάδας, στο χάος της οποίας αιφνίδια αφυπνιστήκαμε, άρχισαν ήδη κάποιοι ανήσυχοι σκεπτόμενοι πολίτες να ζητούν νέο Σύνταγμα και νέα διάρθρωση της πολιτικής εξουσίας, έτσι που να πάψει η πολιτική να είναι κερδοφόρο κληρονομικό επάγγελμα, με διαστάσεις που θυμίζουν μεθοδεύσεις του υποκόσμου. 

Κανένας φρόνιμος πολίτης δέν αμφισβητεί πιά οτι το μεταδικτατορικό ελληνικό κράτος μόνον κατ’ όνομα έχει αξιόπιστη δημοκρατική διάρθρωση. 

Όποιος εναντιώνεται σ’ αυτήν την ευθεία απαξίωση, «δυοίν θάτερον»: είτε εμπλέκεται προσωπικώς, είτε είναι αθεράπευτα αφελής.
Και είναι βέβαια αλήθεια οτι, κατα τους πρώτους ευφρόσυνους μήνες μετά την πτώση της δικτατορίας, βιώσαμε ελπίδες εθνικής ομοψυχίας και αποφασιστικότητας για αληθινό κράτος δικαίου.
Όμως, αμέσως μετά τις πρώτες ελεύθερες βουλευτικές εκλογές επακολούθησε η απροκάλυπτη διαίρεση και φαύλη μεταχείριση των πολιτών, κατα τα παραδοσιακά μέτρα των «δικών μας» και «των άλλων», ιδίως δε αναδείχθηκε και πάλιν η πολιτική, άν όχι ως το επικερδέστερο, οπωσδήποτε όμως ως ένα απο τα πιό επικερδή και άκοπα επαγγέλματα για γρήγορο, μεγάλο, άνομο, αφανή και αφορολόγητο πλουτισμό..

Είναι  κοινή πιά η παραδοχή του οτι το αγοραίο μόρφωμα της μεταχουντικής ελληνικής πολιτικής σκηνής δέν έχει καμιά συνάφεια με την Αθηναϊκή Δημοκρατία του Περικλή, και ιδίως του κατα έναν αιώνα μεταγενέστερου ρήτορα Λυκούργου, καθώς απο τη συνταγματική έννομη τάξη μας δεν προβλέπονται και δέν λειτουργούν δραστικοί θεσμοί λογοδοσίας. 
Αντιθέτως, έχει θεσπιστεί νομοθετικώς η αναιδής παραγραφή των πολιτικών εγκλημάτων με τη λήξη της βουλευτικής περιόδου, δηλαδή με την προκήρυξη νέων βουλευτικών εκλογών!
Έτσι, τις αρχαιοελληνικές ρίζες του σημερινού πολιτικού μορφώματος εντοπίζουμε αποκλειστικώς στους «δαρεικούς» και στους «φιλιππικούς», τα χρυσά εκείνα νομίσματα που διέφθειραν την αξιοπιστία και τη δραστικότητα των δημοκρατικών θεσμών της αρχαίας Αθήνας, πρόδρομο της βάναυσης ρωμαϊκής κατάκτησης και της παρακμής.
Γνωρίζουμε λοιπόν οτι ο δημοκρατικός χαρακτήρας ενος πολιτεύματος δέν κρίνεται μόνον απο την αρμοδιότητα των πολιτών να επιλέγουν τους κυβερνήτες.
Επιπροσθέτως απαιτείται, κατα το πρότυπο της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, και η δραστική διαδικασία για ουσιαστική λογοδοσία των αρχόντων, κάτι που σημαίνει οτι, για να μήν είναι εικονική η ζητούμενη λογοδοσία, θα πρέπει, οι εκάστοτε κυβερνήτες, αφ΄ ενός, να έχουν ήδη προεκλογικώς δημοσιοποιήσει τα θεμελιακά σχέδια νόμου, που θα συγκροτήσουν την εφαρμοσμένη πολιτική της νέας τετραετίας και, αφ’ ετέρου, ν’ αποκλείονται απο την πολιτική κονίστρα κατα την αμέσως επόμενη τετραετία, προκειμένου να λογοδοτήσουν διεξοδικώς για την εκ μέρους των διαχείριση. 
Μόνον ως  παρωδία δημοκρατικού πολιτεύματος μπορεί να εκληφθεί εκείνο το μόρφωμα, στο πλαίσιο του οποίου η Αντιπολίτευση διακηρύσσει οτι θα μεταμορφώσει την Ελλάδα σε Δανία του Νότου, καθώς και οτι προς τούτο «τα λεφτά υπάρχουν», κι ύστερ’ απο ελάχιστους μήνες καλεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο για να επιβάλει τους εξοντωτικούς περιορισμούς που ήδη πλήττουν αποκλειστικώς τους μισθωτούς και συνταξιούχους, και μάλιστα, όχι για χάρη κάποιων αναγκαίων μεγάλων δημόσιων έργων, αλλά  προκειμένου να διασφαλιστεί η πληρωμή των δανειστών της χώρας για τις ήδη ληξιπρόθεσμες απαιτήσεις, των οποίων το προϊόν «Κύριος οίδε» ποιοί και πώς λαφυραγώγησαν …

Τ

ο μόνο παρήγορο, μέσα σ’ αυτόν τον φριχτό καταποντισμό της πατρίδας μας είναι οτι άρχισαν να υψώνονται φωνές για την ανάγκη να ενταφιαστεί το ψευδεπίγραφο μόρφωμα της μεταχουντικής ελληνικής δημοκρατίας και, δίχως καθυστέρηση, να εκλεγεί και να συνέλθει Συντακτική Συνέλευση, με συγκεκριμένες αποστολές:

* Να καταργήσει την πολιτική ως κερδοφόρο επάγγελμα και ως κληρονομητό οικογενειακό αγαθό αφορολόγητου κρυφού πλούτου.

* Να διασφαλίσει τη δέσμευση κάθε νέας κυβέρνησης, που θ’ αναδύεται απο τις εκάστοτε βουλευτικές εκλογές, οτι δέν θα νομοθετεί έξω απο τις προεκλογικές αυτοδεσμεύσεις της.

* Να περιορίσει την πολυτελή σύνθεση της Βουλής σε εκατό βουλευτές, με μόνον ένα έμμισθο συνεργάτη καθενός των, και με την ανεξαίρετη υπαγωγή των υπαλλήλων της Βουλής στην αρμοδιότητα του υπουργείου Οικονομικών κατα τους κοινούς νόμους των δημόσιων υπαλλήλων.

* Να διασφαλίσει την πλατιά δημοσιότητα στο διαδίκτυο όλων των κρατικών δαπανών και τον δραστικό έλεγχο της αξιοπιστίας των.

* Να καθιερώσει τον ανοιχτό στο διαδίκτυο δημόσιο έλεγχο της περιουσιακής κατάστασης κάθε δημόσιου λειτουργού και υπαλλήλου, περιλαμβανομένων και των τραπεζικών καταθέσεων των ίδιων και των στενών συγγενών και συνεργατών τους.

* Να καθιερώσει την άμεση θέση σε διαθεσιμότητα κάθε κατονομαζόμενου δημόσιου λειτουργού, πολιτικού υπαλλήλου, στρατιωτικού και αστυνομικού, για τον οποίο προέκυψαν υπόνοιες δωροληψίας, με παράλληλη συντηρητική κατάσχεση της οικογενειακής περιουσίας του. 

Θ

΄ αναρωτηθεί ίσως ο καλοπροαίρετος αναγνώστης, πώς θα πειθαναγκαστούν τα  κόμματα εξουσίας, με τα αναιδή στον αντίλογο στελέχη, να στέρξουν σε μια τέτοια θεσμική αυτοκτονία τους. Η απάντηση περιάγει μεν σε αμηχανία, όμως δέν είναι αξεπέραστη. Και τούτο, για τους ακόλουθους δύο λόγους:

- Πρώτον, γιατι είναι πιά καιρός, ο κατα τα άλλα σεβαστός κύριος Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν’ ανταποκριθεί στο επαναλαμβανόμενο επιτακτικό αίτημα να προχωρήσει στη συγκρότηση ομάδας ανεπίληπτων προσωπικοτήτων (όπως του Β. Μαρκεζίνη, του Ν. Αλιβιζάτου, του Κ. Χρυσόγονου, κ.α.) για τη σύνταξη σχεδίου νέου Συντάγματος, που να καλύπτει τις σύγχρονες ανάγκες για τη λειτουργία ενός έντιμου, δημοκρατικού και λειτουργικά αξιόπιστου κράτους. 
Και

- δεύτερον, γιατι, διαφορετικά, είναι φανερό οτι ανοίγει ο δρόμος για ανώμαλες και τραγικές εξελίξεις.

www.kostasbeys.gr